Warszawa - Ursynów | Pon - Pt 8:00-19:00

Periodyzacja treningu siłowego to zaplanowane zmiany obciążeń i akcentów treningowych w kolejnych tygodniach oraz miesiącach. Pomaga uporządkować rozwój siły, pogodzić go z innymi wymaganiami sportu i przygotować zawodnika do określonego terminu. W swojej pracy inaczej układam przygotowanie osoby mającej jeden sprawdzian za trzy miesiące, a inaczej koszykarza rozgrywającego mecze przez cały sezon. Punktem wyjścia jest cel, kalendarz i aktualne możliwości zawodnika. Dopiero na tej podstawie wybieram sposób organizacji treningu.
Periodyzacja, planowanie i programowanie treningu siłowego
Planowanie obejmuje ustalenie celu, dostępnego czasu i warunków pracy. Periodyzacja porządkuje zmiany akcentów oraz obciążeń w tym czasie, natomiast programowanie przekłada je na konkretne ćwiczenia, serie, powtórzenia, opór i przerwy. W praktyce te elementy się łączą: trudno dobrze zaprogramować dzisiejszy trening, nie wiedząc, co zawodnik robi w pozostałe dni. Szerszy kontekst takiej pracy opisuję w artykule o przygotowaniu motorycznym sportowca.
Nie każdy trenujący potrzebuje rozbudowanego rocznego schematu, żeby robić postępy. Początkującemu często wystarczy konsekwentny program z odpowiednią progresją. Wraz z większym doświadczeniem, liczbą treningów i wymaganiami startowymi rośnie jednak znaczenie zarządzania tym, kiedy zwiększamy obciążenia, a kiedy je ograniczamy. Sama nazwa modelu nie przesądza o skuteczności — ważne jest to, czy jego realizacja odpowiada potrzebom konkretnej osoby.
Na jak długo planuję trening siłowy?
Najczęściej pracuję w cyklach około trzymiesięcznych, choć ich długość zależy od celu. Jeśli żołnierz ma egzaminy sprawnościowe za pół roku, mogę podzielić przygotowanie na dwa kolejne cykle po trzy miesiące. Gdy do sprawdzianu zostało 12 tygodni, od początku układam pracę z myślą o gotowości w tym terminie. U amatorów również często przyjmuję perspektywę trzech–czterech miesięcy, żeby nadać treningowi kierunek i później ocenić efekty.
Trzymiesięczny cykl nie oznacza wykonywania tego samego treningu przez cały ten czas. W jego obrębie zmieniają się priorytety, objętość i intensywność pracy. Nie oznacza też, że po zakończeniu cyklu trzeba wymienić wszystkie ćwiczenia. Plan wyznacza kierunek, ale jego szczegóły muszą uwzględniać reakcję na trening i zmiany w kalendarzu.
Periodyzacja blokowa — kiedy przygotowuję do konkretnego terminu
Jeśli znam termin rywalizacji lub egzaminu, a przygotowanie nie dotyczy gier zespołowych, często wybieram model blokowy. W kolejnych etapach większy nacisk kładę na wybrane zdolności, tak aby przygotowanie stopniowo zbliżało się do wymagań próby. Nie oznacza to całkowitego wyłączania pozostałych elementów treningu. Zmieniają się przede wszystkim ich proporcje i znaczenie w programie.
Budowanie podstaw i tolerancji obciążeń
Początkowy etap dopasowuję do poziomu wyjściowego. Dla jednej osoby priorytetem będzie nauka podstawowych ćwiczeń, dla innej odbudowanie regularności lub zwiększenie tolerowanej objętości. Nie zakładam, że każdy musi najpierw przejść identyczny blok rozwoju masy mięśniowej. Przygotowanie ma odpowiadać temu, czego danej osobie brakuje do dalszej pracy.
Rozwijanie zdolności potrzebnych w rywalizacji
W kolejnych etapach większą rolę otrzymują zadania odpowiadające celowi. Trening siłowy przygotowujący do sprawdzianu musi współgrać z ćwiczeniem konkurencji egzaminacyjnych, a przygotowanie sportowca z wymaganiami jego dyscypliny. Siła i moc nie rozwijają się wyłącznie przez mechaniczne przejście od jednego zakresu powtórzeń do drugiego. Znaczenie mają również dobór ćwiczeń, sposób wykonania i możliwość regeneracji.
Gotowość na termin sprawdzianu
Jeżeli egzamin przypada w 12. tygodniu, planuję wcześniejsze obciążenia tak, aby przygotowanie zbiegło się z tym terminem. Celem jest wykorzystanie wypracowanych zdolności przy odpowiednio ograniczonym zmęczeniu. Nie można jednak zagwarantować szczytu formy co do dnia wyłącznie przez rozpisanie bloków. Dlatego realizację planu trzeba obserwować i w razie potrzeby korygować.
Periodyzacja falowa w grach zespołowych
W piłce nożnej i koszykówce najczęściej wykorzystuję periodyzację falową, ze zmianami akcentów między poszczególnymi dniami treningowymi. Zawodnik nie przygotowuje się wtedy wyłącznie do jednego startu, ale musi funkcjonować w powtarzającym się rytmie treningów i meczów. Inaczej wygląda tydzień z jednym spotkaniem w weekend, a inaczej z dwoma meczami, co często zdarza się w koszykówce. Falowanie dzienne ułatwia mi dopasowanie pracy siłowej do tego układu.
W takim modelu mogę różnicować objętość, obciążenie i nacisk na siłę lub dynamikę między jednostkami. Nie chodzi o przypadkowe zmienianie treningu każdego dnia, lecz o utrzymanie celu przy dostosowaniu kosztu poszczególnych sesji. Więcej szczegółów dotyczących sezonu znajdziesz we wpisie o przygotowaniu siłowym w koszykówce. Sam wybór modelu falowego nie gwarantuje jednak, że zawodnik będzie dobrze regenerował się między spotkaniami.
Jak zmieniam objętość i intensywność treningu?
W swojej pracy stosunkowo rzadko zmieniam cały zestaw środków treningowych. Częściej operuję parametrami znanych ćwiczeń: liczbą serii i powtórzeń, ciężarem lub wymaganiami dotyczącymi prędkości ruchu. Dzięki temu można porównywać wykonanie zadania i oceniać, czy zawodnik rozwija się w założonym kierunku. Ten sam zestaw ćwiczeń może tworzyć bardzo różne jednostki treningowe.
Objętość opisuje ilość wykonanej pracy — można ją rozpatrywać między innymi przez liczbę serii i powtórzeń. Intensywność w treningu siłowym często określamy względem możliwości zawodnika, na przykład jako procent ciężaru maksymalnego w danym ćwiczeniu. Osobną informacją jest odczuwany wysiłek oraz to, jak blisko zakończenia możliwości wykonania kolejnego powtórzenia kończy się seria. Dlatego sam zapis ciężaru nie wystarcza do pełnej oceny trudności treningu.
CMJ i samopoczucie — kiedy wprowadzam deload?
Jednym z narzędzi, które okresowo wykorzystuję, jest CMJ, czyli wyskok pionowy z zamachem w dół. Patrzę na linię trendu wyników, zamiast oceniać gotowość wyłącznie na podstawie jednej próby. Jeśli widzę wyraźne pogorszenie, a zawodnik dodatkowo zgłasza zmęczenie, jest to dla mnie argument do zmniejszenia obciążeń treningowych. Łączę więc pomiar z informacją od osoby, którą prowadzę.
Porównanie ma sens wtedy, gdy zachowujemy podobne warunki, rozgrzewkę i sposób wykonania testu. Pojedynczy niższy wynik może wynikać również ze zwykłej zmienności pomiaru lub różnicy w technice. Sam CMJ nie rozpoznaje przetrenowania, a niezmieniona wysokość skoku nie wyklucza zmęczenia. Jest pomocnym elementem monitoringu, który wymaga interpretacji w kontekście pozostałych informacji.
Deload — najczęściej zmniejszam liczbę serii
Deload to okres celowego ograniczenia obciążeń treningowych, mający ułatwić regenerację. W mojej praktyce najczęściej zmniejszam objętość, przede wszystkim liczbę zastosowanych serii. Nie oznacza to automatycznej wymiany ćwiczeń ani rezygnacji z całej pracy siłowej. Konkretna zmiana zależy od tego, jak duże jest zmęczenie i jakie zadania czekają zawodnika w kolejnych dniach.
Najczęstsze błędy w planowaniu treningu siłowego
Jednym z błędów jest traktowanie rozpiski jak zobowiązania do wykonania każdej serii niezależnie od aktualnej sytuacji. Drugim — zmienianie ćwiczeń tak często, że trudno ocenić postęp. Problematyczne jest również kopiowanie planu bez uwzględnienia meczów, biegania i innych obciążeń. Program, który dobrze działa u jednej osoby, może wymagać istotnych zmian u drugiej.
Nie przypisywałbym też jednego efektu wyłącznie do konkretnego zakresu powtórzeń. Rozwój siły, masy mięśniowej i wytrzymałości mięśniowej częściowo się przenika, a dobór obciążenia zależy od zadania i poziomu trenującego. Podobnie nie ma podstaw, żeby każdemu zalecać pięć–siedem jednostek siłowych tygodniowo. Ważniejsze jest dopasowanie dawki pracy, którą można regularnie realizować i po której można się regenerować.
Indywidualne planowanie treningu motorycznego
Jeśli trenujesz pod konkretny sprawdzian, zawody lub sezon, warto połączyć plan siłowy z pozostałymi wymaganiami Twojej aktywności. Podczas współpracy 1 na 1 ustalam kierunek przygotowań, dobieram środki treningowe i zmieniam obciążenia na podstawie przebiegu pracy. Dzięki temu kolejne jednostki tworzą spójny proces przygotowania. Sprawdź, jak wygląda indywidualny trening motoryczny w Warszawie.
Bibliografia:
- Strength training – Lee E. Brown (NSCA)
- Periodyzacja treningu – Tudor Bompa
- Developing Power – Mike McGuigan (NSCA)
- Science and Practice of Strength Training – V.M. Zatsiorsky W.J. Kraemer
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26308829/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35044672/



