Warszawa - Ursynów | Pon - Pt 8:00-19:00

Bóle kolan u nastolatków potrafią zmienić sposób, w jaki młody zawodnik uczestniczy w treningach. Najpierw trudniej wykonać szybki start, później pojawia się ograniczanie biegania, a po zajęciach sztywność w okolicy kolana. Do mnie najczęściej trafiają młodzi piłkarze i koszykarze już po rozpoznaniu choroby Osgooda–Schlattera. Wskazują ból poniżej rzepki, na wysokości guzowatości kości piszczelowej, i chcą wiedzieć, czy mogą dalej ćwiczyć. Odpowiedź wymaga dopasowania aktywności do objawów i zaleceń medycznych — samo rozpoznanie nie wyznacza jeszcze jednego planu treningowego dla wszystkich.
Osgood-Schlatter — skąd bierze się ból poniżej kolana?
Choroba Osgooda–Schlattera jest problemem przeciążeniowym okolicy guzowatości kości piszczelowej, do której przyczepia się więzadło rzepki. Dotyczy rozwijającego się układu kostnego i często ujawnia się w okresie intensywnego wzrastania. Powtarzające się obciążenia podczas biegania i skakania mogą podrażniać tę okolicę, powodując miejscową bolesność, tkliwość i niekiedy obrzęk. Nie należy utożsamiać tego schorzenia z ostrym złamaniem awulsyjnym, czyli oderwaniem fragmentu kości — to odrębna sytuacja wymagająca oceny lekarskiej.
W mojej praktyce zawodnicy często zauważają problem podczas biegania, szczególnie przy szybkich zrywach i startach. Po treningach z dużą ilością biegu opisują również sztywność kolan. Te informacje pomagają ustalić, jakie zadania są obecnie źle tolerowane, ale nie zastępują rozpoznania medycznego. Podobny opis bólu u dwóch zawodników nie oznacza też, że obaj będą mogli wykonywać te same ćwiczenia z takim samym obciążeniem.
Czy każde bóle kolan u nastolatków oznaczają Osgooda–Schlattera?
Nie każdy ból kolana u młodego sportowca pochodzi z guzowatości piszczeli. Dolegliwości wokół rzepki, przy jej dolnym brzegu, po bokach stawu czy po nagłym urazie mogą mieć inne przyczyny. Dlatego nie dobierałbym ćwiczeń wyłącznie na podstawie informacji, że „dziecko boli kolano”. Znaczenie mają dokładne miejsce bólu, sposób jego pojawienia się oraz badanie przeprowadzone przez specjalistę.
Jeżeli ból ogranicza bieganie, powoduje utykanie albo regularnie wraca po treningach, warto skonsultować go z lekarzem. Nagły silny ból, niemożność obciążenia nogi lub wyraźny obrzęk, zwłaszcza z gorączką, wymagają pilnej oceny medycznej. W takich sytuacjach pierwszym krokiem jest diagnostyka, a dopiero później ustalenie możliwości treningowych.
Jak dostosowuję trening przy Osgoodzie–Schlatterze?
Pracę z zawodnikiem po diagnozie zaczynam od uwzględnienia objawów i zaleceń dotyczących aktywności. Jeżeli określone zadanie nasila dolegliwości, ograniczam jego obciążenie, zakres lub czasowo je wycofuję. Dotyczy to również wykroków czy głębokich przysiadów, które w danym momencie mogą być źle tolerowane. Nie traktuję ich jednak jako ćwiczeń zakazanych na stałe. Zmiana planu ma pozwolić trenować w dostępnym zakresie, a następnie stopniowo odbudowywać tolerancję większych obciążeń.
Ograniczenie bolesnych zadań nie oznacza pomijania nóg
W zależności od możliwości zawodnika wykorzystuję izometrię, często w pozycjach obunóż, oraz ćwiczenia angażujące biodra. W planie mogą znaleźć się unoszenia bioder do mostu, martwy ciąg na jednej nodze, przywodzenie kopenhaskie czy odwodzenie nogi z gumą. Każde z tych ćwiczeń wymaga odpowiedniego wariantu i sprawdzenia tolerancji — szczególnie przywodzenie kopenhaskie może wymagać zmiany podparcia, jeśli uciska bolesną okolicę. Gdy dolegliwości na to pozwalają, stosuję również pracę ekscentryczną mięśni prostujących kolano w odciążonych warunkach.
To przykłady narzędzi, z których korzystam, a nie zestaw obowiązkowy dla każdego z rozpoznaniem Osgooda–Schlattera. Sam fakt, że ćwiczenie jest izometryczne albo wykonywane z masą własnego ciała, nie gwarantuje dobrej tolerancji. Znaczenie mają pozycja, opór i objętość. Więcej o charakterze takiej pracy przeczytasz we wpisie o treningu izometrycznym.
Wykorzystuję ten okres do pracy nad pozostałymi obszarami
Kiedy możliwości obciążania kolana są ograniczone, mocniej pracuję nad tułowiem i górnymi partiami ciała. Dzięki temu trening nadal ma konkretny cel, choć przez pewien czas jego akcenty wyglądają inaczej niż podczas pełnego przygotowania sportowego. Jako alternatywę dla biegania zalecam też pracę na basenie, jeśli jest zgodna z zaleceniami i nie nasila objawów. Dobór aktywności w wodzie również ma znaczenie — sam basen nie sprawia, że każdy ruch będzie odpowiedni.
W planowaniu trzeba uwzględnić całość aktywności: trening indywidualny, zajęcia klubowe, mecze i dodatkowe granie. Ograniczenie kilku ćwiczeń na siłowni może być niewystarczające, jeśli zawodnik nadal wykonuje dużą liczbę bolesnych startów i skoków na boisku. Dlatego dostosowanie obciążeń nie powinno kończyć się na jednej jednostce. Szersze podejście do doboru ćwiczeń opisuję w artykule o treningu motorycznym dzieci i młodzieży.
Ile trwa poprawa i powrót do pełnego treningu?
U części młodych piłkarzy i koszykarzy, z którymi pracowałem, poprawa pojawiała się po około 6–8 tygodniach zmodyfikowanego treningu. Byli jednak również zawodnicy, u których podobne zmiany nie wystarczały. Potrzebowali przerwy w dotychczasowej aktywności i dalszego postępowania z fizjoterapeutą, obejmującego także pracę manualną. Nie mogę na tej podstawie przypisać poprawy jednemu elementowi ani obiecać kolejnej osobie takiego samego terminu.
Badania nad połączeniem modyfikacji aktywności, stopniowego wzmacniania i powrotu do sportu dają obiecujące wyniki, ale nie wyznaczają jednej skutecznej recepty. W badaniu Rathleffa i współpracowników poprawę po 12 tygodniach zgłaszało 80% uczestników, jednak do sportu wróciło wtedy jedynie 16%. Było to badanie bez grupy kontrolnej, dlatego nie dowodzi przewagi tego programu nad wszystkimi innymi sposobami postępowania. Zmniejszenie bólu i gotowość do pełnych obciążeń sportowych to dwa różne etapy
Jeśli ból kolana utrzymuje się przez dłuższy czas, nasila się przy aktywności fizycznej lub pojawiają się inne objawy, takie jak opuchlizna czy ograniczenie ruchomości stawu, warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą. Wczesna diagnoza i indywidualnie dobrany plan postępowania mogą pomóc uniknąć długotrwałych problemów zdrowotnych i przerw w treningach.
Co obserwować przy zwiększaniu obciążeń?
Przy powrocie do większej aktywności warto obserwować nie tylko samopoczucie podczas ćwiczeń, ale również reakcję po treningu i następnego dnia. Powracające utykanie, narastająca bolesność czy coraz większe ograniczenie ruchu są powodem do ponownego omówienia obciążeń ze specjalistą. Jedna lepsza jednostka nie musi jeszcze oznaczać gotowości do pełnej liczby treningów i meczów. Tempo powrotu należy dopasować do przebiegu dolegliwości oraz wymagań dyscypliny.
Indywidualny trening młodego sportowca po diagnozie
eśli Twoje dziecko ma już rozpoznanie i ustalone zalecenia dotyczące aktywności, ale potrzebuje dostosowanego treningu, możemy pracować indywidualnie. Moim zadaniem jest dobrać ćwiczenia i obciążenia do jego aktualnych możliwości, z uwzględnieniem zaleceń lekarza lub fizjoterapeuty. Pracujemy nad tym, co w danym momencie jest możliwe, a plan zmieniamy wraz z tolerancją wysiłku. Sprawdź, jak wygląda indywidualny trening motoryczny w Warszawie.



