Warszawa - Ursynów | Pon - Pt 8:00-19:00

Trening ekscentryczny polega na celowym akcentowaniu pracy, w której mięsień wytwarza siłę podczas wydłużania. Najłatwiej zobaczyć to w wyciskaniu sztangi. Kiedy opuszczasz ją do klatki, mięśnie kontrolują ruch pod obciążeniem. Na boisku podobną pracę wykonujesz, gdy musisz szybko wyhamować przed zmianą kierunku, choć tam masz na to znacznie mniej czasu. Właśnie dlatego tempo, ciężar i rodzaj ćwiczenia dobiera się do tego, co chcesz poprawić.
Jakie są metody treningu ekscentrycznego?
Ekscentryka występuje już w zwykłym przysiadzie, podciąganiu czy wyciskaniu. Żeby ją zaakcentować, możesz wydłużyć opuszczanie, odciążyć fazę powrotu albo zastosować większy opór w dół niż w górę. Każda z tych metod zmienia zadanie zawodnika w inny sposób. Warto wiedzieć, czym się różnią, zanim zaczniesz dobierać ciężar i tempo.
| Metoda | Na czym polega i kiedy się przydaje |
|---|---|
| Kontrolowane opuszczanie w ćwiczeniu siłowym | Wykonujesz pełne powtórzenie, ale poświęcasz określony czas na fazę opuszczania, na przykład cztery sekundy w przysiadzie bułgarskim. To prosty sposób, żeby zobaczyć, w którym miejscu tracisz napięcie albo przyspieszasz ruch, choć założone tempo powinno pozostać stałe. |
| Powtórzenia ekscentryczne z odciążonym powrotem | Samodzielnie wykonujesz fazę opuszczania, a do pozycji startowej wracasz z pomocą. Na przykład wchodzisz na podest do górnej pozycji podciągania, po czym opuszczasz się na drążku. Taki wariant pozwala trenować kontrolę w dół także wtedy, gdy samodzielne podciągnięcie jest jeszcze za trudne. |
| Akcentowane obciążenie ekscentryczne (AEL) | W obrębie tego samego powtórzenia obciążenie jest większe podczas opuszczania niż podczas podnoszenia. Można to uzyskać na przykład za pomocą odczepników obciążenia, które zwalniają dodatkowy ciężar przed fazą podnoszenia. Tę metodę stosuje się, gdy celem jest podniesienie wymagań siłowych w fazie ekscentrycznej. |
| Trening na kole zamachowym | W fazie koncentrycznej rozpędzasz koło, a gdy taśma nawija się z powrotem, musisz wyhamować ruch. Trudnością sterujesz między innymi przez dobór bezwładności i sposób hamowania. Uzyskanie większego obciążenia w fazie ekscentrycznej zależy od wykonania, a także od tego, czy oceniasz na przykład szczytową moc, siłę czy inną wielkość. |
Jak dobrać intensywność i tempo ekscentryki?
Ciężar, tempo i wysiłek w serii to trzy osobne parametry. Możesz wykonać przysiad z umiarkowanym ciężarem i opuszczać go przez sześć sekund. Możesz też użyć większego obciążenia i wykonać krótszą fazę opuszczania. Obie serie mogą być wymagające, lecz w pierwszej dłużej utrzymujesz napięcie, a w drugiej kontrolujesz większy ciężar. W zadaniach biegowych trudność rośnie między innymi wtedy, gdy szybciej nabiegasz i masz mniej miejsca na wyhamowanie.
Poniższa tabela podaje przykłady doboru tempa według celu. Jeżeli zapisujesz obciążenie w procentach 1RM, wskaż, czy punktem odniesienia jest maksymalny ciężar w pełnym powtórzeniu. Przy AEL ciężar fazy opuszczania i ciężar fazy podnoszenia warto zapisać osobno. W serii z wolnym opuszczaniem pomocne jest też zanotowanie, przy którym powtórzeniu zaczynasz gubić tempo.
| Cel | Przykładowe tempo | Jak dobieram trudność |
|---|---|---|
| Nauka kontroli ruchu | Około 3 sekund opuszczania jako punkt wyjścia | Dobieram zakres i obciążenie tak, żeby ćwiczący kontrolował również końcówkę zejścia. W przysiadzie jednonóż wysokość boxa pozwala zmienić zakres bez dokładania ciężaru. |
| Praca nad hipertrofią z akcentem ekscentrycznym | Przykładowo 3–4 sekundy opuszczania | Dobieram ciężar razem z zakresem powtórzeń i zapasem w serii. Jeśli dłuższe opuszczanie mocno ogranicza liczbę powtórzeń lub jakość następnych serii, sprawdzam, czy lepiej skrócić tempo albo zmienić ciężar. |
| Wymagająca praca siłowa z długą fazą ekscentryczną | 5–6 sekund opuszczania w wybranych ćwiczeniach | U zaawansowanych stosuję takie tempo między innymi w przysiadzie bułgarskim, martwym ciągu, wyciskaniu i opuszczaniu z obciążeniem na drążku. Ciężar dobieram tak, żeby zawodnik zachował zadane tempo przy każdym powtórzeniu, także w końcowym zakresie. |
| Większe obciążenie podczas opuszczania (AEL) | Tempo zależy od ćwiczenia i sposobu zmiany obciążenia | O intensywności decyduje przede wszystkim relacja między ciężarem w dół i w górę. Przykładowo samo wydłużenie opuszczania w wyciskaniu zmienia tempo, a odczepienie dodatkowego ciężaru przed wyciśnięciem zmienia obciążenie między fazami. |
| Szybkie hamowanie i zmiana kierunku | Czas wynika z zadania, np. zatrzymania w wyznaczonej strefie | Trudność reguluję prędkością najścia, dostępną drogą hamowania i kątem cięcia. Dokładam wymagania pojedynczo, żeby widzieć, przy której zmianie zawodnik zaczyna tracić kontrolę. |
W nauce przysiadu jednonóż często wykorzystuję wariant do boxa lub z boxa. Interesuje mnie zwłaszcza moment tuż przed osiągnięciem dolnej pozycji. Jeżeli zawodnik przez pierwszą część zejścia trzyma tempo, a w ostatnich centymetrach opada bez kontroli, dobieram łatwiejszy zakres. U zaawansowanego zawodnika zadanie może wyglądać inaczej. W przysiadzie bułgarskim ma utrzymać pięcio- lub sześci sekundowe opuszczanie pod obciążeniem przez całą serię.
Czy trening ekscentryczny przyspiesza hipertrofię?
Praca ekscentryczna może wspierać budowę mięśni. W praktyce długość opuszczania warto rozpatrywać razem z ciężarem, liczbą powtórzeń i tygodniową objętością. Jeżeli przejdziesz z dwóch do sześciu sekund opuszczania, każde powtórzenie potrwa dłużej, ale z tym samym ciężarem możesz wykonać mniej powtórzeń. Dlatego dokładanie sekund samo w sobie daje za mało informacji, by ocenić, czy zmiana będzie korzystna dla hipertrofii. Przeglądy badań nie wskazują jednego optymalnego tempa powtórzeń dla wzrostu mięśni.
Jeśli chcesz sprawdzić wolniejsze tempo we własnym planie, wybierz jedno ćwiczenie i zapisuj ciężar, powtórzenia oraz zapas przy tym samym tempie. Przykładowo w przysiadzie bułgarskim możesz pracować w zakresie 6–8 powtórzeń z czterosekundowym zejściem. Kiedy dochodzisz do górnej granicy zakresu i nadal kontrolujesz końcówkę ruchu, masz punkt odniesienia do zwiększenia ciężaru. Więcej o tym, jak dobrać serie i powtórzenia oraz jak wyglądało to w przygotowaniu piłkarza, opisuję we wpisie „Czym jest hipertrofia mięśniowa?”.
Jak ekscentryka pomaga w zmianie kierunku (COD)?
COD (change of direction) to zmiana kierunku ruchu. W typowym zadaniu biegowym zawodnik nabiega, wytraca część prędkości, ustawia ciało do nowego kierunku i ponownie przyspiesza. Szybsze najście lub ostrzejszy kąt przy porównywalnej prędkości może zwiększyć wymagania w fazie hamowania. Znaczenie ma także to, co dzieje się przed ostatnim kontaktem stopy z podłożem. Zawodnik może zacząć wytracać prędkość wcześniej, rozkładając hamowanie na kilka kontaktów.
Na siłowni rozwijam zdolność do kontrolowania obciążenia, również w podporze jednonóż. Na boisku zawodnik uczy się wykorzystać tę zdolność przy określonej prędkości najścia, ustawieniu stopy i zmianie kierunku. Badania nad kołem zamachowym wskazują, że taka forma treningu może poprawiać wyniki w testach COD w sportach zespołowych. Jeśli w grze zawodnik spóźnia się z hamowaniem, nadal chcę zobaczyć, jak rozkłada kroki przed cięciem i co robi, kiedy musi zareagować na ruch przeciwnika.
Jak uczę hamowania przed zmianą kierunku?
Zaczynam od wyhamowania ciała w miejscu. Jedno z pierwszych zadań przypomina ustawienie nóg w nożycach przy podrzucie sztangi. Zawodnik szybko rozstawia stopy i amortyzuje zejście, zachowując kontrolę nad pozycją bez uderzania kolanem o podłoże. To pozwala mi ocenić, jak radzi sobie z przyjęciem obciążenia, zanim dołożę prędkość najścia.
- Hamowanie w przód. Najpierw zawodnik zatrzymuje się na jednej nodze po lekkim truchcie. Później przyspiesza na odcinku 5–8 m i ma stabilnie zatrzymać się w strefie o długości 1–1,5 m.
- Hamowanie w bok. Zaczynam od skoku bocznego z lądowaniem na jednej nodze. Następnie stosuję wariant z oporem gumy, w którym zawodnik musi opanować jej pociągnięcie podczas hamowania. Kolejnym zadaniem jest zatrzymanie po ruchu w bok w wyznaczonej strefie.
- Zaplanowane cięcia. Gdy zawodnik kontroluje zatrzymanie w przód i w bok, przechodzimy do mocniejszych cięć pod kątem 45°, a następnie 90°. Wtedy obserwuję także, czy po zmianie kierunku może od razu ruszyć dalej.
- Zadania reaktywne. Wprowadzam je, gdy zawodnik powtarzalnie kontroluje ruch na jednej nodze w ćwiczeniach siłowych i podczas poruszania się. W zadaniu reaktywnym kierunek może wyznaczać sygnał albo ruch partnera, więc do hamowania dochodzi decyzja podjęta w trakcie najścia.
Test 5–0–5 może pomóc ocenić zaplanowany zwrot o 180°, zwłaszcza gdy porównujesz próby na obie strony w zbliżonych warunkach. Czas wykonania próby obejmuje więcej niż samo hamowanie. Żeby lepiej zrozumieć wynik, warto obejrzeć również ustawienie ciała, ostatnie kroki przed zwrotem i pierwsze kroki po nim. W zadaniach reaktywnych obserwuję dodatkowo, czy zawodnik zachowuje kontrolę, kiedy kierunek poznaje dopiero w ruchu.
Jeśli na siłowni czujesz się mocny, ale przed zwrotem na boisku potrzebujesz kilku dodatkowych kroków, podczas indywidualnego treningu motorycznego w Warszawie możemy sprawdzić, na którym etapie tracisz kontrolę. Na Ursynowie możemy połączyć odpowiednio dobrane ćwiczenia siłowe z pracą nad hamowaniem i zmianą kierunku.



