Warszawa - Ursynów | Pon - Pt 8:00-19:00

Środki treningowe do kształtowania wytrzymałości to konkretne formy wysiłku, takie jak biegi ciągłe, interwały, powtarzane sprinty i gry zadaniowe. Ich dobór zależy od wymagań sportu, aktualnych możliwości zawodnika oraz obciążeń w całym tygodniu. Samo mocne zmęczenie nie mówi jeszcze, czy trening odpowiada na problem występujący podczas meczu lub gry na korcie. Ważne jest, jaką pracę wykonujesz i czy możesz ją później powtarzać z odpowiednią jakością.
W pracy indywidualnej najczęściej wybieram formy biegowe. Stosuję je zarówno podczas prowadzonych przeze mnie zajęć, jak i w planach do samodzielnego wykonania. Pozwalają jasno określić czas, dystans i przerwę, a następnie sprawdzić realizację zadania. W tym artykule pokazuję, jak wykorzystuję te możliwości i dlaczego ten sam trening nie oznacza identycznego tempa dla wszystkich.
Środki treningowe do kształtowania wytrzymałości – od czego zależy dobór?
Dobór zaczynam od wymagań aktywności i tego, co aktualnie ogranicza zawodnika. Innej pracy potrzebuje osoba przygotowująca się do dłuższego biegu, a innej koszykarz mający trudności z powtarzaniem intensywnych akcji. Nawet w tej samej dyscyplinie plan nie musi być identyczny: znaczenie mają poziom przygotowania i pozostałe treningi. Dlatego sam napis „interwały dla piłkarza” mówi o programie niewiele.
Równie ważne są warunki wykonania. Bieg po prostej, wahadło z nawrotami i poruszanie się w grze mogą trwać tyle samo, ale stawiają inne wymagania. Zmienia się liczba przyspieszeń, hamowań i decyzji ruchowych. Plan powinien uwzględniać te różnice, zamiast sprowadzać wszystkie zadania do minut pracy.
Szersze podstawy opisuję we wpisie o treningu kondycyjnym. Tutaj skupiam się na wyborze i dopasowaniu konkretnych form treningu.
Jakie środki treningowe wykorzystuje się do kształtowania wytrzymałości?
Najczęściej spotkasz biegi ciągłe, długie i krótkie interwały, powtarzane sprinty oraz małe gry. Nie są to zamienne nazwy tego samego wysiłku. Różnią się sposobem organizacji i wymaganiami, dlatego warto wiedzieć, po co trafiają do programu. Poniższa tabela porządkuje ich rolę bez przypisywania każdej dyscyplinie sztywnych proporcji.
| Forma pracy | Kiedy warto ją rozważyć? | Co wymaga dopasowania? |
|---|---|---|
| Bieg ciągły | Gdy celem etapu jest tolerowanie dłuższego, spokojnego wysiłku | Tempo, czas i miejsce w tygodniu |
| Długie interwały | Gdy planujemy kilkuminutowe odcinki pracy wytrzymałościowej | Intensywność, długość przerwy i liczba powtórzeń |
| Krótkie interwały | Gdy organizujemy powtarzane, krótsze odcinki biegu | Dystans, czas, odpoczynek i nawroty |
| Powtarzane sprinty | Gdy pracujemy nad powtarzaniem bardzo szybkich wysiłków | Długość sprintu, przerwy i utrzymanie jakości |
| Małe gry zadaniowe | Gdy łączymy pracę fizyczną z działaniami w grze | Pole, liczba graczy, zasady i czas |
Nie układam programu według zasady, że im więcej różnych metod, tym lepiej. Najpierw wybieram cel i formę, której realizację można kontrolować. Dopiero potem dobieram parametry oraz oceniam, czy obciążenie pasuje do pozostałych zajęć. To pozwala uniknąć dokładania wysiłku wyłącznie po to, żeby trening był bardziej wyczerpujący.
Czym jest MAS i jak wykorzystuję je w treningu biegowym?
MAS, czyli maximal aerobic speed, to maksymalna prędkość tlenowa — najniższa prędkość biegu, przy której osiągane jest VO₂max w danym protokole badania. W praktyce terenowej często korzystamy z jej oszacowania. Metoda ma znaczenie: wartości otrzymanych z różnych testów nie należy automatycznie traktować jako równoważnych. Przegląd badań Thron i wsp. pokazuje istotne różnice między sposobami wyznaczania MAS.
W swojej pracy korzystam z biegu na 1500 m oraz przeliczeń wyników beep testu lub Yo-Yo. To punkt wyjścia do ustalenia prędkości odniesienia, a nie powód, żeby uznać każdą otrzymaną liczbę za bezpośredni pomiar laboratoryjny. Średnia prędkość biegu na 1500 m nie jest z definicji MAS. Również wynik testu Yo-Yo, zależny od jego wersji i przerywanego charakteru wysiłku, nie powinien być bez odpowiedniej metody przeliczenia utożsamiany z MAS.
Dlatego przy zapisie wyniku trzeba zachować informację o teście, jego wersji i sposobie obliczenia. Do kontroli postępów warto wracać do porównywalnego protokołu. Sam procent w planie nabiera sensu dopiero wtedy, gdy wiadomo, od jakiej wartości został wyliczony. Wprowadzenie do jednego z tych testów znajdziesz w artykule o beep teście.
Jak stosuję procenty MAS w interwałach 4 × 4 minuty?
Jednym z wykorzystywanych przeze mnie rozwiązań jest układ czterech czterominutowych odcinków. Dla mocniejszej pracy przyjmuję w tym wariancie 90% oszacowanej prędkości odniesienia, a dla aktywnego odpoczynku 70%. Jest to opis mojego sposobu programowania, a nie uniwersalny przepis dla każdego zawodnika. Długość odpoczynku i pozostałe parametry muszą wynikać z konkretnego planu.
Ważne rozróżnienie: 90% MAS nie oznacza 90% tętna maksymalnego ani 90% VO₂max. Te wartości opisują inne wielkości. Zapis procentu prędkości pozwala ustalić tempo, ale nie opisuje całej reakcji organizmu. Dlatego nie wystarczy skopiować samego „4 × 4” bez sprawdzenia intensywności i odpoczynku.
Biegi MAS — jak obliczyć dystans odcinka?
Dystans obliczamy, mnożąc prędkość w metrach na sekundę przez czas pracy w sekundach. Jeżeli prędkość zapisano w km/h, najpierw dzielimy ją przez 3,6. Przy zadaniu na określony procent wartości odniesienia uwzględniamy również ten współczynnik. Obliczenie porządkuje organizację biegu, ale nie zastępuje decyzji, jaka intensywność będzie odpowiednia.
Dystans [m] = prędkość odniesienia [km/h] ÷ 3,6 × intensywność × czas [s].
Przykład: przy wartości odniesienia 16 km/h bieg przez 15 sekund na poziomie 90% daje dystans 60 m. Obliczenie wygląda następująco: 16 ÷ 3,6 × 0,90 × 15 = 60. To przykład rachunkowy dla biegu po prostej, nie gotowa jednostka treningowa. Nie określa liczby powtórzeń ani odpoczynku.
Dlaczego zawodnicy mają różne odcinki przy tym samym czasie pracy?
W koszykówce często operuję czasem 15, 30 i 60 sekund, dobierając do niego długości odcinków. Wspólny sygnał może organizować pracę grupy, ale nie wymaga od wszystkich pokonania tej samej odległości. Przykład dla dwóch hipotetycznych zawodników pokazuje zasadę:
| Zawodnik | Prędkość odniesienia | Intensywność przykładu | Czas | Dystans po prostej |
|---|---|---|---|---|
| A | 16 km/h | 90% | 15 s | 60 m |
| B | 20 km/h | 90% | 15 s | 75 m |
Ten sam czas pracy nie oznacza tego samego dystansu. Właśnie tutaj wynik testu zaczyna wpływać na zadanie, zamiast pozostawać liczbą w raporcie. Przy zmianie czasu na 30 lub 60 sekund nadal trzeba dobrać właściwą intensywność i przerwę. Nie zakładam, że samo wydłużenie odcinka przy niezmienionych parametrach będzie odpowiednie dla każdego celu.
Czy ten sam przelicznik wystarczy do biegów wahadłowych?
Bieg wahadłowy wymaga uwzględnienia hamowania i ponownego rozpędzania. Nie należy traktować go jak biegu po prostej o identycznym dystansie. Liczba nawrotów zmienia wymagania zadania, nawet jeśli czas pracy pozostaje taki sam. Dlatego przykład 60 m po prostej nie jest automatycznie zaleceniem wykonania sześciu odcinków po 10 m w tym samym czasie.
W praktyce trzeba połączyć obliczenia z warunkami wykonania. Istotne są dostępna przestrzeń, sposób zmiany kierunku i możliwość utrzymania założonego zadania. Jeżeli forma biegu się zmienia, parametry wymagają ponownego dopasowania. Kalkulator dystansu jest pomocnikiem, a nie gotowym planem.
Dlaczego w pracy indywidualnej wybieram głównie formy biegowe?
Formy biegowe ułatwiają mi zadanie i kontrolę konkretnej intensywności. Korzystam z nich podczas treningów indywidualnych oraz w planach przekazywanych do samodzielnej realizacji. Podopieczny otrzymuje jasne zadanie: czas, dystans, liczbę powtórzeń i odpoczynek. Kiedy okresowo pracuję nad wytrzymałością z grupą, również najczęściej wybieram bieganie.
Z małych gier praktycznie nie korzystam. Nie oznacza to, że są nieskuteczną metodą — po prostu nie są podstawą mojego sposobu pracy. W ich przypadku obciążenie zależy także od przebiegu gry i udziału zawodnika. Metaanaliza dotycząca piłkarzy porównuje obie formy i nie daje podstaw, by traktować je jako identyczne rozwiązania dla wszystkich celów. [3]
Jako trener przygotowania motorycznego wybieram narzędzia, które mogę dopasować do konkretnej osoby i warunków współpracy. Sama nazwa metody nie rozstrzyga o jej przydatności. Ważne jest, czy odpowiada celowi, czy można ją regularnie wykonać i jak wpisuje się w trening dyscypliny.
Co oznacza HSR w piłce nożnej?
HSR, czyli high-speed running, oznacza bieganie z dużą prędkością według przyjętego progu. Nie jest nazwą jednego treningu. To kategoria pomagająca opisać aktywność zawodnika. Przegląd Gualtieri i wsp. wskazuje, że progi HSR różnią się między badaniami, dlatego porównanie danych wymaga znajomości zastosowanej definicji.
W analizach dorosłych piłkarzy spotyka się między innymi próg 19,8 km/h. Nie należy przedstawiać go jako uniwersalnej granicy dla każdej osoby, płci i grupy wiekowej. Stosuje się progi bezwzględne i odniesione do indywidualnych możliwości. Informacja „zawodnik wykonał 800 m HSR” wymaga więc doprecyzowania, co w danej analizie zostało tak zaklasyfikowane.
Dlaczego całkowity dystans meczu nie wystarcza?
Całkowity dystans nie opisuje sposobu jego pokonania. Dwie osoby mogą przebiec podobną liczbę kilometrów, ale różnić się udziałem szybkiego biegu i rozkładem wysiłku. Do oceny wymagań gry potrzebny jest kontekst: pozycja, czas udziału i przebieg spotkania. Sam większy dystans HSR także nie oznacza automatycznie lepszego występu.
To ważne rozróżnienie dla amatora porównującego spokojny trening biegowy z meczem. Podobna liczba kilometrów nie oznacza identycznego zadania ruchowego. W planie trzeba uwzględnić charakter aktywności, zamiast przygotowywać zawodnika wyłącznie do pokonania określonego dystansu. Dlatego ogólną wytrzymałość i przygotowanie do szybkiego biegania rozpatruję jako powiązane, ale odrębne zadania.
Jak kontroluję szybkość biegu na fotokomórkach?
Do okresowej kontroli szybkiego biegania wykorzystuję fotokomórki i próby na odcinkach powyżej 40 m. Trzeba przy tym rozróżnić czas całego biegu i pomiar wydzielonego fragmentu po rozpędzeniu. Podzielenie długości całego odcinka przez czas daje prędkość średnią, a nie chwilową prędkość maksymalną. Sposób ustawienia bramek decyduje więc o interpretacji wyniku.
Taki pomiar nie jest również zapisem dystansu HSR wykonanego w meczu. Próba kontrolna i ciągłe monitorowanie gry odpowiadają na różne pytania. W mojej pracy fotokomórki pomagają oceniać możliwości biegowe w określonych warunkach. Nie przedstawiam tych wyników jako danych GPS z treningów i spotkań.
Jak połączyć trening wytrzymałościowy z treningiem dyscypliny?
Dodatkowy trening powinien uzupełniać pracę klubową i uwzględniać miejsce w tygodniu. Nie ma jednej proporcji biegów, sprintów i gier właściwej dla wszystkich koszykarzy czy piłkarzy. Dlatego nie opieram wyboru środków na stałych wykresach procentowych przypisanych dyscyplinom. Wspólny sport nie oznacza identycznych potrzeb ani takiego samego obciążenia.
W koszykówce nie prowadzę treningu wyrównawczego na wzór piłkarskich jednostek uzupełniających mniejszy udział w meczu. Nie zakładam więc automatycznego „odrabiania” minut przez dokładanie biegania. Podobnie plan pracy indywidualnej nie powinien funkcjonować w oderwaniu od zajęć zespołu. Przy wyborze dodatkowego wysiłku potrzebna jest informacja o tym, co zawodnik już wykonuje.
Jak dobrać trening wytrzymałościowy do swoich potrzeb?
Dobry punkt wyjścia to określenie problemu, ocena aktualnych możliwości i wybór zadania, którego wykonanie można kontrolować. Biegi MAS pomagają uporządkować tempo, interwały pozwalają zaplanować czas i przerwy, a pojęcie HSR ułatwia zrozumienie części wymagań piłki nożnej. Żaden z tych elementów samodzielnie nie tworzy jednak całego przygotowania. Dopiero ich dopasowanie do zawodnika nadaje planowi sens.
Jeśli regularnie uprawiasz sport, ale nie wiesz, jak uzupełnić go pracą nad wytrzymałością, sprawdź indywidualny trening motoryczny w Warszawie na Ursynowie. Dobierzemy formę pracy do Twoich możliwości, dyscypliny i czasu, którym dysponujesz, zamiast kopiować odcinki przeznaczone dla innej osoby.
Bibliografia:
- Science and Aplication of High Intensity Interval Traning – Paul Laursen & Martin Buchheit
- Physiology of Sport and Exercise – W. Larry Kenney
- Soccer Science – Tony Strudwick
- Jump Attack – Tim S. Grover
- Thron M. i wsp. (2024). Assessing anaerobic speed reserve: A systematic review on the validity and reliability of methods to determine maximal aerobic speed and maximal sprinting speed in running-based sports. PLOS ONE, 19(1), e0296866. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38252665/
- Gualtieri A. i wsp. (2023). High-speed running and sprinting in professional adult soccer: Current thresholds definition, match demands and training strategies. A systematic review. Frontiers in Sports and Active Living, 5, 1116293. https://doi.org/10.3389/fspor.2023.1116293
- Clemente F.M. i wsp. (2021). Effects of Small-Sided Games vs. Running-Based High-Intensity Interval Training on Physical Performance in Soccer Players: A Meta-Analytical Comparison. Frontiers in Physiology, 12, 642703. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33732171/



