Trening siłowy po 40. Jak zacząć i dlaczego to konieczność?

Trening siłowy po 40 warto rozpocząć od podstawowych ćwiczeń w wariantach odpowiadających aktualnym możliwościom. W mojej pracy najpierw dobieram sposób wykonania, a następnie stopniowo ustalam obciążenie. Nie zakładam, że każdy musi od razu przysiadać ze sztangą ani że po czterdziestce należy zrezygnować z ciężarów. Najważniejsze jest znalezienie zadania, które można wykonać z kontrolą i rozwijać podczas kolejnych treningów.

Na początku często zaczynam od lżejszego oporu i około sześciu powtórzeń. Po serii pytam, ile kolejnych powtórzeń podopieczny mógłby jeszcze wykonać, i zestawiam odpowiedź z obserwacją ruchu. Czasem ciężar jest tylko trochę za mały, a czasem bardzo wyraźnie poniżej możliwości. Te sytuacje wymagają innego tempa dochodzenia do obciążenia roboczego.

Trening siłowy po 40 — jakie ćwiczenia i obciążenia wybrać na początek?

Sam wiek nie wyznacza osobnego katalogu dozwolonych i zakazanych ćwiczeń. Dobór zależy od doświadczenia, sprawności, celu i ewentualnych ograniczeń. Dwie osoby po czterdziestce mogą rozpoczynać pracę od różnych wariantów tego samego ruchu. Dlatego nie proponuję jednego zestawu tylko na podstawie wieku.

W mojej praktyce podstawę stanowią przysiady, ruchy przyciągania i wypychania oraz ćwiczenia bioder i tylnej części uda. Wiele wykorzystywanych wariantów pozwala pracować przy podparciu dłoni lub stóp o stabilną powierzchnię. Nie wszystkie należą jednak do tej samej kategorii biomechanicznej. Dla podopiecznego ważniejsze jest zrozumienie zadania i dopasowanie trudności niż sama nazwa łańcucha kinematycznego.

Trening z oporem jest skutecznym narzędziem rozwijania siły. Metaanaliza Curriera i wsp. wykazała poprawę siły i rozbudowy mięśni przy różnych programach treningu oporowego w porównaniu z brakiem ćwiczeń. Nie potwierdza to jednego idealnego planu dla wszystkich osób po 40. Pokazuje, że istnieje więcej niż jeden sposób organizacji skutecznej pracy.

Jakie ćwiczenia siłowe najczęściej wybieram na początek?

Wybieram podstawowe ruchy, których wariant mogę dostosować do wykonania i możliwości ćwiczącego. Nie jest konieczne natychmiastowe przejście do najbardziej wymagającej wersji. Goblet squat, podciąganie w odciążeniu czy pompka z odpowiednim podparciem mogą być pełnoprawnymi elementami programu. Poniższa tabela pokazuje przykłady z mojego sposobu pracy, a nie gotową jednostkę dla każdej osoby.

Obszar pracyWykorzystywane przeze mnie ćwiczeniaCo dobieram indywidualnie?
PrzysiadGoblet squat, przysiad ze sztangą na plecachWariant, zakres, sposób trzymania ciężaru i obciążenie
PrzyciąganiePodciąganie w odciążeniu, przyciąganie na TRXWielkość pomocy lub ustawienie ciała
WypychaniePompki, wyciskanie sztangi leżącTrudność wariantu i zewnętrzny opór
Wyprost bioderHip thrustUstawienie, kontrolowany zakres i obciążenie
Zginanie kolanHamstring curlsWariant i opór odpowiedni do możliwości

Nie oznacza to, że wszystkie ćwiczenia trafiają do każdej sesji. Nie traktuję również przyciągania na TRX jako identycznego ruchu z podciąganiem na drążku. Są to różne zadania, które pozwalają dobrać pracę przyciągania na odpowiednim poziomie. Ostateczny wybór wynika z celu programu i wykonania ćwiczenia.

Czy trzeba dojść od goblet squatu do przysiadu ze sztangą?

Nie każdy musi przejść taką samą drogę. Goblet squat pozwala pracować z ciężarem trzymanym przed tułowiem, natomiast przysiad ze sztangą na plecach stawia inne wymagania dotyczące ustawienia i kontroli. Obie wersje mogą być użyteczne, jeśli odpowiadają celowi. Sztanga nie jest obowiązkowym egzaminem kończącym etap początkujący.

Stosuję progresję lub regresję, gdy widzę taką potrzebę. Może ona wynikać z nieefektywnego wykonania albo niedopasowanej trudności zadania. Wtedy zmiana wariantu pomaga dalej pracować nad ruchem. Nie trzeba za wszelką cenę utrzymywać ćwiczenia tylko dlatego, że znajdowało się w pierwotnej rozpisce.

Jak dobieram początkowy ciężar?

Zazwyczaj zaczynam od lżejszego obciążenia i około sześciu powtórzeń, a potem oceniam pozostawiony zapas. Jeżeli podopieczny deklaruje możliwość wykonania więcej niż czterech dodatkowych powtórzeń, stopniowo zwiększam ciężar. To opis mojego postępowania przy dobieraniu obciążenia, nie uniwersalny próg dla każdego ćwiczenia. W pierwszej kolejności zadanie musi odpowiadać możliwościom wykonania.

Sześć powtórzeń nie oznacza tu ciężaru maksymalnego na sześć powtórzeń. Chodzi o krótszą serię z pozostawioną rezerwą. Sama mała liczba powtórzeń nie określa intensywności — sześć łatwych ruchów i sześć na granicy możliwości to inne obciążenia wysiłkiem. Dlatego zapis liczby powtórzeń zawsze trzeba zestawić z ciężarem i wykonaniem.

Nie ustalam początkowego oporu na podstawie tego, ile ktoś podnosił kilkanaście lat wcześniej. Dawne doświadczenie może pomagać w nauce, ale nie zastępuje sprawdzenia aktualnego zadania. Pierwsze serie i kolejne spotkania pozwalają zawęzić dobór ciężaru. Celem jest znalezienie odpowiedniej pracy, nie odtworzenie starego wyniku na pierwszej sesji.

Co oznacza zapas powtórzeń, czyli RIR?

RIR, od angielskiego repetitions in reserve, oznacza szacowaną liczbę dodatkowych powtórzeń możliwych do wykonania po zakończeniu serii. Jeśli robisz sześć i oceniasz, że wykonałbyś jeszcze cztery w ustalonym sposobie wykonania, deklarujesz około czterech powtórzeń zapasu. To użyteczna informacja, ale nie bezpośredni pomiar. Nie sprawdzamy jej przez dopisywanie dowolnych ruchów kosztem zmiany techniki.

Ocena rezerwy może być niedokładna. Przegląd Halperina i wsp. wskazuje ograniczenia przewidywania liczby powtórzeń do końca możliwości, szczególnie gdy od tej granicy dzieli nas większy zapas. Dlatego nie opieram decyzji wyłącznie na odpowiedzi ćwiczącego. Łączę ją z obserwacją serii i informacjami z kolejnych prób.

Po serii około sześciu powtórzeńJak wykorzystuję tę informację?
Deklarowany zapas przekracza cztery powtórzeniaRozważam stopniowe zwiększenie ciężaru, uwzględniając wykonanie
Obciążenie jest bardzo komfortowe, a deklarowany dodatkowy zapas wynosi co najmniej dwanaście powtórzeńMogę szybciej zwiększać obciążenie w kolejnych próbach, nadal kontrolując ruch
Trudno utrzymać założony sposób wykonaniaSprawdzam, czy zmniejszyć opór lub zmienić wariant
Deklaracja i obserwacja nie są spójneNie traktuję liczby RIR jako pewnej; weryfikuję dobór w dalszej pracy

Drugi przykład nie oznacza dokładania od razu dużego, z góry ustalonego ciężaru. Pokazuje sytuację, w której opór startowy był bardzo wyraźnie poniżej możliwości. Tempo zwiększania nadal zależy od ćwiczenia i reakcji na zmianę. Nie podaję jednego procentowego skoku obciążenia dla wszystkich podopiecznych.

Po ilu treningach obciążenie jest właściwie dobrane?

W mojej praktyce najczęściej po dwóch–trzech treningach danego planu mamy już lepiej ustalone obciążenia robocze. Pierwsze spotkania pozwalają poznać ćwiczenia, obserwować serie i skorygować początkowy dobór. To doświadczenie z prowadzenia podopiecznych, a nie termin potwierdzony jako właściwy dla każdej osoby. Czasem trzeba więcej pracy nad samym wykonaniem albo dłużej obserwować reakcję.

Dobór ciężaru nie kończy się też raz na zawsze. Zmieniają się możliwości, samopoczucie i program, więc obciążenia wymagają dalszej kontroli. Osoba ćwicząca regularnie przechodzi ten proces inaczej niż ktoś, kto pojawia się sporadycznie. Dlatego uwzględniam liczbę rzeczywiście odbytych treningów, a nie tylko tygodnie od pierwszej wizyty.

Szerszy kontekst powrotu do aktywności opisuję we wpisie o treningu personalnym po 40. W tym tekście skupiam się na decyzjach dotyczących ćwiczeń i oporu. Oba elementy trzeba jednak połączyć z regularnością możliwą do utrzymania w codziennym życiu.

Czy każdą serię trzeba wykonywać do ostatniego możliwego powtórzenia?

Nie, kończenie każdej serii na granicy możliwości nie jest koniecznym warunkiem poprawy siły. Metaanaliza Grgica i wsp. nie wykazała ogólnej przewagi treningu do upadku mięśniowego nad pracą bez dochodzenia do tej granicy w poprawie siły i hipertrofii. Interpretacja zależy jednak od programu i porównywanej dawki pracy. Nie oznacza to, że dowolnie lekki wysiłek da takie same rezultaty.

Na początku potrzebuję warunków do poznania ruchu i dobrania obciążenia. Wymuszanie ostatnich powtórzeń za wszelką cenę może utrudniać tę ocenę. Z kolei pozostawianie bardzo dużego zapasu w każdej serii bez późniejszej korekty nie jest celem mojego postępowania. Lżejszy start ma pomóc znaleźć właściwy poziom pracy.

Kiedy zmieniam ćwiczenie zamiast dokładać ciężar?

Zmieniam je wtedy, gdy wariant nie odpowiada aktualnym możliwościom lub utrudnia realizację celu. Jeśli ruch wymaga ciągłego obchodzenia trudności i nieefektywnego wykonania, większy ciężar nie rozwiązuje problemu. Pomocne może być odciążenie, inne ustawienie lub prostsza wersja. Taka korekta pozwala kontynuować pracę na odpowiednim poziomie.

Regresja nie jest oceną osoby ćwiczącej. To narzędzie dopasowania zadania, podobnie jak zwiększenie obciążenia jest jednym ze sposobów progresji. Właśnie w tych decyzjach przydaje się obserwacja trenera podczas sesji. Jeśli chcesz poznać organizację zajęć, przeczytaj jak wygląda trening z trenerem personalnym.

Czy można ćwiczyć siłowo przy dolegliwościach kolan lub pleców?

To zależy od sytuacji, a dobór treningu wymaga uwzględnienia objawów i ewentualnych zaleceń medycznych. Nie zakładam, że jedna wersja przysiadu lub hip thrustu będzie odpowiednia dla każdego problemu. Zgłoszone dolegliwości mogą oznaczać potrzebę zmiany zadania, odłożenia próby lub konsultacji ze specjalistą. Samo zmniejszenie ciężaru nie zastępuje wyjaśnienia niepokojących objawów.

W tym artykule przedstawiam sposób dobierania treningu, a nie plan leczenia. Ćwiczenia i parametry muszą odpowiadać konkretnej osobie. Nie należy kopiować zestawu tylko dlatego, że korzysta z niego ktoś w podobnym wieku. Wspólny cel nie oznacza identycznego punktu wyjścia.

Jak zacząć trening siłowy po 40 na Ursynowie?

Zacznij od ustalenia celu i doboru ćwiczeń, które możesz obecnie wykonywać. Następnie potrzebne są obciążenia, które da się kontrolować i rozwijać wraz z wykonaną pracą. Nie musisz od razu wiedzieć, ile kilogramów wybrać i którą wersję ćwiczenia zastosować. To decyzje, które podejmujemy podczas prowadzenia treningu.

Jeśli potrzebujesz pomocy w takim początku, poznaj ofertę trenera personalnego na Ursynowie. Dobierzemy warianty ćwiczeń, obciążenia i sposób współpracy do Twoich możliwości oraz celu. Zamiast korzystać z przypadkowego ciężaru, będziesz wiedzieć, skąd wynikają kolejne zmiany programu.

Marcin Przysiwek
Marcin Przysiwek

Trener przygotowania motorycznego i trener personalny z blisko 20-letnim doświadczeniem. Absolwent AWF Warszawa, uczestnik specjalistycznych szkoleń EXOS i Barca Innovation Hub. Były trener przygotowania motorycznego młodzieżowych reprezentacji Polski w koszykówce. W pracy łączę wiedzę naukową z praktyką treningową, pomagając sportowcom rozwijać siłę, szybkość i wydolność.

Artykuły: 106
    0
    Twój koszyk
    Twój koszyk jest pusty, pora coś z tym zrobić!Wejdź do sklepu