Trening szybkości – zdobądź przewagę na boisku

Trening szybkości rozwija zdolność do sprawnego przyspieszania i osiągania wysokiej prędkości biegu. Jego planowanie wymaga określenia, co chcemy poprawić: pierwsze kroki, dalszą fazę rozpędzania czy prędkość maksymalną. Znaczenie mają jakość sprintów, odpowiednio dobrane przerwy oraz połączenie biegania z treningiem siłowym i skokowym. Samo wykonywanie coraz większej liczby intensywnych odcinków nie oznacza jeszcze skutecznej pracy nad szybkością. W tym artykule pokazuję, jak wykorzystuję pomiary, ćwiczenia siłowe i krótkie przyspieszenia w przygotowaniu zawodników.

W mojej praktyce punktem wyjścia są wyniki sprintu na fotokomórkach, obserwacja biegu oraz próby skocznościowe. Dopiero zestawienie tych informacji pomaga dobrać kierunek pracy. Jeden zawodnik może potrzebować większego nacisku na technikę startu, inny na szybkość rozwijania siły, a kolejny na lepsze zarządzanie zmęczeniem. Ten sam słaby czas nie musi oznaczać tej samej przyczyny. Dlatego gotowy zestaw ćwiczeń traktuję jako rozwiązanie do dopasowania, a nie program jednakowo skuteczny dla każdego.

Trening szybkości a zmęczenie — jak dobierać przerwy?

Rozwijanie maksymalnej szybkości wymaga możliwości wykonywania kolejnych prób z wysoką jakością. Narastające zmęczenie może obniżać prędkość biegu i zmieniać sposób wykonania ruchu, dlatego odpoczynek jest częścią treningu. Nie sprowadzałbym jednak tego zagadnienia wyłącznie do „świeżości układu nerwowego” ani tolerancji kwasu mlekowego. Znaczenie mają również procesy energetyczne, zmęczenie mięśni oraz obciążenia z wcześniejszych treningów. Inaczej planujemy pojedyncze maksymalne sprinty, a inaczej zdolność powtarzania intensywnych biegów podczas meczu.

W opisanym dalej bloku krótkich przyspieszeń stosuję zwykle około 30–40 sekund między powtórzeniami i 2–2,5 minuty między seriami. Są to przerwy wykorzystywane przeze mnie przy określonej długości odcinków i objętości, a nie uniwersalna recepta na każdy trening szybkościowy. Przy dłuższych sprintach lub pogarszaniu jakości wykonania odpoczynek powinien być odpowiednio dostosowany. Warto oceniać efekt przerwy, a nie tylko czas odmierzony na zegarku. Powtarzające się pogorszenie wyników lub techniki jest sygnałem do zmiany organizacji pracy.

Czy trening siłowy pomaga poprawić szybkość?

Trening siłowy może wspierać rozwój szybkości, ale jego skuteczność zależy od doboru ćwiczeń, obciążeń i połączenia z bieganiem. Ważne są możliwości generowania siły w relacji do masy ciała oraz wykorzystania jej w czasie dostępnym podczas kroku biegowego. Sam przyrost ciężaru w przysiadzie czy martwym ciągu nie gwarantuje jednak proporcjonalnej poprawy sprintu. Z drugiej strony nie ma powodu, żeby utożsamiać każdy przyrost masy mięśniowej z utratą dynamiki. Oceniać trzeba cały program i jego efekty u konkretnego zawodnika.

W swojej pracy wykorzystuję między innymi martwe ciągi, a prędkość ruchu sztangi monitoruję enkoderem Vitruve. W wybranych seriach stosuję próg około 10% spadku prędkości jako kryterium ograniczenia objętości. To element mojego sposobu kontroli treningu, który interpretuję w kontekście ćwiczenia, techniki i celu jednostki. Nie oznacza, że pobudzamy wyłącznie układ nerwowy ani że wyeliminowaliśmy zmęczenie metaboliczne. Pomiar pomaga podejmować decyzje, lecz nie zastępuje obserwacji zawodnika i sprawdzania jego wyników biegowych.

trening szybkości

Jak oceniam przyspieszenie na fotokomórkach?

Sprinty na 5, 10 i 20 metrów pozwalają mi analizować czas pokonania poszczególnych dystansów i obserwować zmiany w kolejnych pomiarach. Istotne jest zachowanie porównywalnego sposobu startu, ustawienia fotokomórek, nawierzchni i przygotowania do próby. Różnica w wyniku może bowiem wynikać zarówno ze zmiany możliwości zawodnika, jak i warunków testowania. Międzyczasy pomagają wskazać odcinek wymagający uwagi, ale same nie wyjaśniają przyczyny słabszego rezultatu. Nie traktuję ich również jako automatycznego pomiaru siły mięśniowej czy RFD.

Wyniki biegu zestawiam z próbami SJ, CMJ i RSI. SJ to wyskok z pozycji statycznej, CMJ obejmuje poprzedzający odbicie zamach w dół, natomiast RSI w teście zeskoku uwzględnia wysokość następującego po nim wyskoku i czas kontaktu z podłożem. Takie próby dostarczają informacji o wykonaniu różnych zadań skokowych, lecz nie są zamiennikami sprintu. Zwracam uwagę na relację między SJ i CMJ, szczególnie gdy SJ wypada lepiej. Taki wynik skłania do sprawdzenia techniki i powtarzalności prób oraz dalszej oceny, zamiast do postawienia jednej gotowej diagnozy.

Na tej podstawie dobieram proporcje pracy biegowej, siłowej i skokowej. U jednego zawodnika większej uwagi może wymagać sposób rozpoczęcia biegu, u innego kontrola ruchu lub rozwijanie siły. Nie zakładam jednak, że pojedynczy wynik testu wskazuje jedno ćwiczenie, które rozwiąże problem. Dopiero obserwacja odpowiedzi na trening i kolejne pomiary pozwalają ocenić trafność przyjętego kierunku.

Szybkość biegu a zmiana kierunku — co warto rozróżnić?

Dobry wynik sprintu liniowego nie opisuje w pełni poruszania się podczas gry. Zawodnik musi również hamować, ponownie przyspieszać i reagować na sytuację. Test ze z góry ustalonym nawrotem ocenia wykonanie zaplanowanej zmiany kierunku, natomiast zwinność boiskowa obejmuje także dostrzeganie bodźców i podejmowanie decyzji. Dlatego poprawa czasu biegu po wyznaczonym torze nie musi wprost oznaczać równie dużej poprawy skuteczności w grze. Szerszy kontekst tych wymagań opisuję we wpisie o szybkości w grach zespołowych.

Jak przygotowuję stopę i staw skokowy do sprintu?

Stopa i staw skokowy uczestniczą w przyjmowaniu obciążeń oraz przekazywaniu sił podczas biegu. Ich praca zmienia się wraz z prędkością i fazą sprintu, dlatego nie sprowadzałbym celu treningu do uzyskania jak największej sztywności. Potrzebne są odpowiednie możliwości siłowe, kontrola ruchu i tolerancja na powtarzające się kontakty z podłożem. Nie można też utożsamiać sztywności całej kończyny lub stawu ze sztywnością samego ścięgna Achillesa. To powiązane, ale różne właściwości.

W przygotowaniu do biegania wykorzystuję pracę ukierunkowaną na staw skokowy oraz pogo jumpy, czyli krótkie, rytmiczne podskoki. Trudność i objętość dobieram do możliwości zawodnika, tak aby przygotowanie nie stało się dodatkowym źródłem dużego zmęczenia przed sprintami. Ćwiczenia siłowe i izometryczne mogą być częścią szerszego programu, ale nie zastępują stopniowego przygotowania do samego biegu. Przykłady zastosowania izometrii opisuję we wpisie o treningu izometrycznym.

Jak dobierać skoki do treningu szybkości?

Ćwiczenia skocznościowe mogą wspierać rozwój zdolności potrzebnych podczas sprintu, ale ich dobór nie powinien opierać się wyłącznie na podobieństwie kierunku ruchu. Znaczenie mają również intensywność, czas kontaktu z podłożem, sposób odbicia i poziom przygotowania zawodnika. Skoki poziome są przydatnym narzędziem pracy nad przyspieszeniem, jednak nie oznacza to, że skoki pionowe są bezwartościowe. W programie mogą znaleźć się oba rodzaje, realizujące różne zadania. Plyometria uzupełnia bieganie — nie zastępuje wykonywania sprintów.

W swoim bloku wykorzystuję między innymi jedną–dwie serie skoków w dal lub na skrzynię, po 3-5 powtórzeń. Zwracam uwagę na jakość odbicia i kontrolę lądowania, zamiast zwiększać trudność przez samą wysokość skrzyni. Kolejnym elementem są skipy A na odcinku około 10–15 metrów, wykorzystywane jako część przygotowania ruchowego. Nie oczekuję, że pojedyncze ćwiczenie automatycznie poprawi technikę biegu. Jego przydatność oceniam w połączeniu z pozostałymi elementami treningu.

Przykładowy blok treningu szybkości z mojej praktyki

Poniższy przykład przedstawia blok krótkich przyspieszeń, który wykorzystuję w pracy z zawodnikami. Poprzedza go rozgrzewka ogólna, a następnie przygotowanie stawu skokowego, pogo jumpy, niewielka objętość skoków i skipy. Celem jest przygotowanie do szybkiego biegania bez nadmiernego zmęczenia na etapie ćwiczeń wprowadzających. Podane liczby pokazują sposób organizacji pracy, ale wymagają dopasowania do poziomu zawodnika i jego pozostałych obciążeń. Nie jest to pełny program rozwijania prędkości maksymalnej.

ElementPrzykład z praktyki
Przygotowanie ruchowePraca nad stawem skokowym i pogo jumpy; objętość dopasowana indywidualnie
Skoki w dal lub na skrzynię1–2 serie po 3–5 powtórzeń
Skip AOdcinki około 10–15 m
Biegi z oporem1–2 serie po 5 powtórzeń, dystans do 15 m
Przyspieszenia z opadu1 seria po 5 powtórzeń, dystans do 10 m
Przerwy między biegamiZwykle około 30–40 sekund
Przerwy między seriamiZwykle około 2–2,5 minuty

W biegach z oporem stosuję obciążenie pozwalające zachować wyraźny charakter biegu. W moich warunkach wykorzystuję między innymi dokładane obciążenie 2,5–5 kg, zależnie od poziomu zawodnika. Sama liczba kilogramów nie opisuje jednak całego oporu, znaczenie ma również tarcie o nawierzchnię. Dlatego przeniesienie identycznego obciążenia na inny sprzęt lub boisko może zmienić trudność ćwiczenia. W przedstawionym bloku zależy mi na utrzymaniu szybkości biegu.

Podane przerwy są punktem wyjścia do organizacji tego konkretnego bloku. Gdy celem jest utrzymanie wysokiej jakości przyspieszeń, trzeba sprawdzać, czy zawodnik rzeczywiście ją zachowuje. Powtarzające się pogorszenie czasu lub wykonania uzasadnia wydłużenie odpoczynku, zmniejszenie liczby prób albo zakończenie części biegowej. Nie stosujemy tutaj progu 10% spadku prędkości sztangi — to kryterium z innego rodzaju ćwiczeń. Planowana liczba powtórzeń nie jest ważniejsza od celu treningu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Jak poprawić szybkość na pierwszych metrach?

Punktem wyjścia jest ocena startu i przyspieszenia oraz regularne wykonywanie odpowiednio dobranych krótkich biegów. W zależności od potrzeb program można uzupełnić treningiem siłowym, skokami i biegami z oporem. Słaby wynik na 5 m nie wskazuje jednak automatycznie jednego brakującego elementu. Warto zestawić czas z obserwacją ruchu i dodatkowymi próbami sprawności.

Czy siłownia może zastąpić sprinty?

Nie. Trening siłowy może rozwijać możliwości przydatne podczas biegu, ale poprawa wyniku ćwiczenia nie jest tym samym co poprawa sprintu. Potrzebna jest również praktyka szybkiego biegania i dostosowanie obciążeń obu rodzajów treningu. Nadmiar pracy na siłowni może utrudniać realizację jakościowych prób biegowych.

Jak często wykonywać trening szybkości?

Częstotliwość zależy od wieku, stażu, celu oraz sprintów wykonywanych podczas treningów klubowych i meczów. Warto uwzględniać całą tygodniową ekspozycję na szybkie bieganie, zamiast liczyć wyłącznie osobne jednostki szybkościowe. Odpowiednia liczba sesji powinna umożliwiać regularną pracę bez utrwalania narastającego zmęczenia. Nie ma jednej częstotliwości odpowiedniej dla każdego zawodnika.

Jakie są najlepsze ćwiczenia na szybkość dla biegaczy i piłkarzy?

Najwyższy transfer wykazują sprinty z lotnego startu (Max Velocity), biegi z oporem sań (z zachowaniem zasady 20% utraty prędkości) oraz plyometria horyzontalna jednonóż (np. wieloskoki), która idealnie odwzorowuje wektory sił działające podczas realnego biegu na boisku.

Czym jest sztywność stawu skokowego (Ankle Stiffness) w sprincie?

To zdolność struktur wokół kostki i ścięgna Achillesa do natychmiastowego transferu siły bez efektu „zapadania się” stopy podczas kontaktu z podłożem. Buduje się ją poprzez ciężką pracę izometryczną, kontrolowaną ekscentrykę oraz szybką plyometrię o krótkim czasie kontaktu (GCT <0.25 s)

Jeśli chcesz poprawić przyspieszenie, warto najpierw sprawdzić, który element rzeczywiście wymaga pracy. Podczas indywidualnego treningu motorycznego w Warszawie łączę pomiary na fotokomórkach, ocenę prób skocznościowych i obserwację ruchu z doborem ćwiczeń. Dzięki temu plan odpowiada na potrzeby zawodnika i uwzględnia jego treningi oraz mecze.

Bibliografia:

  1. Periodization: Theory and Methodology of Training – Sixth Edition – T. Bompa, C. Buzzichelli
  2. Every Day Is Game Day – M. Verstegen
  3. Developing Speed – NSCA
  4. Essentials of Strength Training and Conditioning – G. Haff
  5. The Science of Training: Soccer – Th.Reilly
  6. The Training and Development of Elite Sprint Performance
  7. The Difference Between Countermovement and Squat Jump Performances
  8. The Acute and Chronic Effects of Implementing Velocity Loss Thresholds During Resistance Training
Marcin Przysiwek
Marcin Przysiwek

Trener przygotowania motorycznego i trener personalny z blisko 20-letnim doświadczeniem. Absolwent AWF Warszawa, uczestnik specjalistycznych szkoleń EXOS i Barca Innovation Hub. Były trener przygotowania motorycznego młodzieżowych reprezentacji Polski w koszykówce. W pracy łączę wiedzę naukową z praktyką treningową, pomagając sportowcom rozwijać siłę, szybkość i wydolność.

Artykuły: 106
    0
    Twój koszyk
    Twój koszyk jest pusty, pora coś z tym zrobić!Wejdź do sklepu